Pan benderfynodd yr arlunydd gweledigaethol a’r engrafwr pren Colin See-Paynton guro drachefn ar ddrws cyfrinachol ei gyflenwr defnyddiau celf yn Llundain, fuasai o erioed wedi gallu rhagweld sut y buasai cyfarfyddiad mor syml yn trawsnewid ei yrfa.

Yn ystod un o’i ymweliadau cyson o ganolbarth Cymru â safle busnes Mr Stanley Lawrence yn Bleeding Heart Yard, lle mai dim ond y rheini oedd yn wirioneddol adnabyddus i’r perchennog oedd yn cael mynediad, a hynny ar ôl iddo’u cyfarch â’r geiriau “O, Chi Ydi Hi!”, y daeth o ar draws hud y grefft o engrafu ar bren am y tro cyntaf, gan ddarganfod ynddi gyfrwng i greu gweithiau celf eithriadol.

Nid yn unig y cyflwynodd ei gyflenwr celf annwyl y syniad newydd hwn iddo, ond fe roddodd iddo hefyd rai defnyddiau ac offer er mwyn galluogi Colin i gychwyn ar y llwybr artistig cyffrous newydd hwn.

Bellach, bron i bum degawd yn ddiweddarach, mae Colin See-Paynton, sydd wedi bod yn aelod o’r Academi Frenhinol Gymreig ers 1993, wedi dychwelyd i’w horiel yng nghanol tref Conwy i lansio arddangosfa ôl-weithredol o’i brintiau engrafiad pren, sy’n adlewyrchu ehangder ei waith dros gyfnod ei yrfa nodedig. Teitl yr arddangosfa yw “Dyma’r Prawf.”

Heddiw, mae’n cael ei gydnabod fel un o artistiaid pennaf y Deyrnas Unedig, ac o bosib y gorau oll, ym maes y grefft hynod arbenigol hon, sydd â’i gwreiddiau’n ymestyn yn ôl i ddechrau’r 1800au.

Ers symud i Gymru ym 1972 yn artist ifanc addawol, mae wedi gweld ei waith yn ennill clod ar draws y byd. Yn ystod ei yrfa, mae hefyd wedi derbyn canmoliaeth frwd gan un o ddarlledwyr byd natur a bywyd gwyllt mwyaf blaenllaw Prydain erioed, Syr David Attenborough, a roddodd ei gefnogaeth bersonol i’w wyddor adar, “Of A Feather”.

Nid yn unig y cytunodd Syr David i ysgrifennu’r rhagair i’r cyhoeddiad, ond bu iddo hefyd fynychu lansiad y llyfr, lle cafwyd trafodaeth fywiog rhyngddo a Colin am darddiad rhai o’r enwau torfol lliwgar a dychmygus ar gyfer adar a gynhwysir yn y wyddor.

Bydd llawer o artistiaid yn dweud wrthych mai llafur cariad yw eu gwaith, sy’n gofyn am ymdrech ddiflino ac ymroddiad diwyro i’w crefft.

I Colin See-Paynton, dyna hanfod yr hyn y mae’n ei greu. Gall y gwaith manwl o engrafu â llaw, yn enwedig ar gyfer rhai o’i weithiau mwyaf cywrain, gymryd wythnosau lawer i’w gwblhau cyn iddynt gael eu cyhoeddi fel argraffiadau du a gwyn mewn rhifyn cyfyngedig.

Wrth siarad yn lansiad ei arddangosfa ôl-weithredol yn yr RCA yng Nghonwy, eglurodd Colin:

“Dyma fu fy angerdd ers 50 mlynedd, ac roeddwn i eisiau casglu cyfres o weithiau sy’n wirioneddol ddal ac yn cynrychioli’r hyn rydw i wedi’i greu dros y cyfnod hwnnw.”

Wrth egluro pam ei fod yn gweithio mewn du a gwyn yn unig, ychwanegodd Colin:

“Dim ond du a gwyn sydd yn y printiau oherwydd y ffordd rydw i’n gweithio gyda’r pren. Yn syml iawn, mae’r marciau rydw i’n eu gwneud yn y pren yn argraffu’n wyn, a’r hyn sy’n weddill sy’n dod allan yn ddu. Ond rydw i’n gallu creu gwahanol arlliwiau o ddu a llwyd drwy’r offer rydw i’n eu defnyddio, gan ychwanegu mwy o wead, cyd-destun a manylder at y gwaith gorffenedig.”

I Colin See-Paynton, mae bywyd gwyllt a’r amgylchedd naturiol yn ffynonellau ysbrydoliaeth cyson i’w waith. Mae tirweddau naturiol Cymru, yn enwedig Parc Cenedlaethol Eryri, a’r amrywiaeth eang o fywyd gwyllt sydd i’w gael ar hyd a lled y wlad, yn chwarae rhan ganolog yn ei greadigaethau.

Ymhlith y rhain mae’r ysgyfarnogod sy’n crwydro gardd ei gartref yng nghanolbarth Cymru, lle mae’n byw gyda’i wraig, Susan. Mae llawer ohonynt yn ymddangos yn ei waith, ochr yn ochr â golygfeydd trawiadol o fynyddoedd, adar a physgod.

Ymhlith y gweithiau sydd i’w gweld yn yr arddangosfa mae rhai sy’n dangos adar ar wyneb y dŵr a physgod yn nofio oddi tanynt. Daeth y syniad hwn i Colin, sy’n bysgotwr brwd, wrth iddo weld gwenoliaid yn plymio i fwydo ar bryfed y cerrig ar wyneb y dŵr, tra oedd pysgod ar yr un pryd yn llamu i ddal eu gwledd dymhorol.

Fel aelod ers blynyddoedd lawer ac yn llysgennad i’r Academi Frenhinol Gymreig, mae’n gobeithio y daw’r cyhoedd i ymweld â’i arddangosfa ddiweddaraf a’i mwynhau. Manteisiodd hefyd ar y cyfle i ddiolch i’r tîm ymroddedig o wirfoddolwyr sy’n rhoi o’u hamser i’r RCA i osod, rheoli a dod ag arddangosfeydd fel “Dyma’r Prawf” yn fyw.

Bydd “Dyma’r Prawf” i’w gweld yn yr RCA tan 14 Tachwedd, ac mae mynediad i’r oriel am ddim.

I gael rhagor o wybodaeth am yr arddangosfa:
https://rcaconwy.org/cy/exhibi...

I gael rhagor o wybodaeth am Colin See-Paynton:
https://rcaconwy.org/members/c...

I ddysgu mwy am y gymuned engrafu pren:
www.woodengravers.co.uk